Dokładnie 76 lat temu, 14 lutego 1942 r. Naczelny Wódz gen. Władysław Sikorski poprzez wydanie rozkazu przekształcił Związek Walki Zbrojnej w Armię Krajową. AK uważana jest za największe, ale i najlepiej zorganizowane podziemne wojsko jakie działało w czasach okupowanej Europy. 

Armia Krajowa była naturalną kontynuacją organizacji Służby Zwycięstwu Polski (powstałej w 1939 roku we wrześniu), a ostatecznie stała się zalążkiem Polskiego Państwa Podziemnego.

Utworzona 27 września 1939 roku SZP została przekształcona najpierw w 1940 roku w Związek Walki Zbrojnej, a następnie rozkazem Naczelnego Wodza w Armię Krajową. Zwarła ona w szeregach blisko 200 organizacji wojskowych z okupacji zarówno niemieckiej jak i sowieckiej. 

Powstanie AK było koniecznością w tamtych czasach i jedyną możliwością na scalenie polskich konspiracyjnych oddziałów zbrojnych i podporządkowania ich rządowi RP w Londynie, któremu podlegały Siły Zbrojne RP. W założeniach organizacja miała być ogólnonarodowa i ponadpartyjna. Działalność miała skupiać się na organizacji samoobrony oraz przygotowywaniu armii podziemnej do powstania, która miało wybuchnąć na ziemiach przynależnych do Polski w okresie załamania militarnego Niemiec. 

Kolejnymi dowódcami AK byli generałowie: Stefan Rowecki ps. Grot – do 30 czerwca 1943 roku, Tadeusz Komorowski ps. Bór – do 2 października 1944 roku, Leopold Okulicki ps. Niedźwiadek – do 19 stycznia 1945 roku.

Komendant Główny AK podlegał Naczelnemu Wodzowi Polskich Sił Zbrojnych. Organem dowodzenia AK była Komenda Główna (KG), w której skład wchodziły oddziały, piony organizacyjne i samodzielne służby – oddziały: I Organizacyjny, II Informacyjno-Wywiadowczy, III Operacyjno-Szkoleniowy, IV Kwatermistrzostwa, V Łączności Operacyjnej, VI Biura Informacji i Propagandy oraz VII Finansów i Kontroli, a także Kierownictwo Dywersji.

Terenowa struktura organizacyjna AK 

Terenowa struktura organizacyjna AK odpowiadała przedwojennemu podziałowi administracyjnemu kraju.

W województwach tworzone były okręgi, w powiatach – obwody, natomiast w gminach – placówki. Tam gdzie było to konieczne tworzono jednostki, które obejmowały kilka okręgów. W 1944 roku Komendzie Głównej AK podlegały cztery obszary i osiem samodzielnych okręgów.

Poza granicami kraju również utworzono jednostki strukturalne wchodzące w skład Armii Krajowej: Samodzielny Wydział do Spraw Kraju Sztabu Naczelnego Wodza oraz Oddziały AK na Węgrzech (“Liszt”) i w Niemczech (Komenda Okręgu Berlin “Blok”).

AK jako organizacja masowa prowadziła nabór “ochotniczy”, ale scalała też kolejno dołączające do niej organizacje takie jak:: Tajna Armia Polska, Polska Organizacja Zbrojna “Znak”, Gwardia Ludowa PPS-WRN, Tajna Organizacja Wojskowa, Konfederacja Zbrojna, Socjalistyczna Organizacja Bojowa, Polski Związek Wolności oraz częściowo Narodowa Organizacja Wojskowa, Bataliony Chłopskie i Narodowe Siły Zbrojne.

Liczba zaprzysiężonych żołnierzy AK

Na początku 1942 roku liczna zaprzysiężonych żołnierzy AK wynosiła ok. 100 tys., zaś w lecie 1944 roku już ok. 380 tys., w tym: ok. 10,8 tys. oficerów, 7,5 tys. podchorążych i 87,9 tys. podoficerów.

Kadra składała się z oficerów i podoficerów armii przedwrześniowej oraz z absolwentów tajnych Zastępczych Kursów Szkoły Podchorążych Rezerwy i Zastępczych Kursów Podoficerów Piechoty, a także tzw. cichociemnych.

Od 1943 roku w jednostkach podporządkowanych Komendzie Głównej AK tworzono kompanie i bataliony, od 1944 roku – pułki, brygady, dywizje, zgrupowania pułkowe i dywizyjne.

Finanse, materiały, niezbędny sprzęt był kontrolowany i zabezpieczany przez rząd RP. Uzupełnianie zasobów powstawało w wyniku akcji bojowych oraz pochodnych działań, które powodowały zwiększenie zasobów militarnych w Armii Krajowej. 

Od początku powstania, Armia Krajowa konsekwentnie realizowała założone wcześniej cele, czyli walka bieżąca oraz przygotowywanie powszechnego powstania.  Walka bieżąca prowadzona była głównie przez akcje małego sabotażu, akcje sabotażowo-dywersyjne, bojowe i bitwy partyzanckie z siłami policyjnymi oraz regularnym wojskiem niemieckim. Specjalne miejsce w działalności bojowej AK zajmowały akcje odwetowe i represyjne w stosunku do SS i policji oraz zdrajców i prowokatorów.

Akcje specjalne oraz te sabotażowo-dywersyjne przygotowywane były przez autonomiczne piony wydzielone przez KG AK: Związek Odwetu, “Wachlarz” i Kierownictwo Dywersji, pod nadzorem Kierownictwa Walki Konspiracyjnej, a następnie Kierownictwa Walki Podziemnej. Prócz akcji o charakterze typowo zbrojnym prowadzone były równiez akcje propagandowe wśród społeczeństwa polskiego poprzez wydawanie prasy ale również poprzez szerzenie dezinformacji w szeregach niemieckich (słynna akcja “N”)

Powstanie Warszawskie i Armia Krajowa…

Powstanie Warszawskie było kulminacją wszystkich działań Armii Krajowej. Po klęsce, jednostki AK na terenach zajętych przez Armię Czerwoną zostały zdemobilizowane. 19 stycznia 1945 roku Komendant Główny gen. Okulicki rozwiązał AK. Straty poniesione przez Armię Krajową: ok. 100 tys. poległych i zamordowanych żołnierzy, ok. 50 tys. zostało wywiezionych do ZSRS i uwięzionych. Do moskiewskiego więzienia trafił m.in. gen. Okulicki, sądzony w procesie szesnastu przywódców Państwa Podziemnego.

Jednak nie wszystkie oddziały przyjęły do wiadomości powszechna demobilizację i nie zaakceptowały rozkazu. Powstały nowe organizacje kontynuujące założenia Armii Krajowej. Był to między innymi Ruch Oporu Armii Krajowej i Zrzeszenie “Wolność i Niezawisłość”.

Władze komunistyczne prześladowały żołnierzy Armii Krajowej. W czasach stalinizmu wielu z nich skazano na śmierć bądź też wsadzono do więzienia na wiele lat. 

wRealu24.pl